* ( تُكَذِّبانِ ) * تكذيب مينمائيديهِما در اين دو بهشتيْنانِ دو چشمه باشدضَّاخَتانِ جوشنده بر وجهى كه در وقت بر جوشيدن سنگ ريزها و ريگها كه در حوالى آن بوده باشد بر هوا اندازد و اين ايما است بر تفاوت مراتب ميان اين دو جنت و دوى اول دلالت مىكند بر قلت مرتبه اين دو چشمه نسبت به دو چشمه كه قبل از اين گذشت و بر اين قياس است آنچه بعد از اين است و از ابن عباس منقولست كه اين دو چشمه از اصل بهشت بر جوشند بمشك و عنبر و كافور براى اولياى خدا و نزد بعضى ديگر بانواع خيرات و بنا بر قول ابن عباس كه اينچهار بهشت از براى خايفان است ذكر اين صفت بجهة تنبيه است بر اقليت حسن اين جنتين * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما ) * پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه چنين دو چشمهء زاينده بشما ميدهد * ( تُكَذِّبانِ ) * تكذيب مينمائيد * ( فِيهِما فاكِهَةٌ ) * در اين دو بهشت ميوه هاى بسيار است * ( وَنَخْلٌ ) * و خرما بنان * ( وَرُمَّانٌ ) * و اشجار انار تخصيص خرما و انار بذكر با آنكه در تحت فواكه مندرجند بجهة تفضل و مزية آنها است بر ساير فواكه و از اين قبيل است قوله وَمَلائِكَتِه وَرُسُلِه وَجِبْرِيلَ وَمِيكالَ و وجه تفضل و مزية آنها آنست كه خرما با وجود تفكه غذائية نيز دارد و انار با آنكه فاكهه است مثمر دوائيه نيز هست بخلاف فواكه ديگر و احتجاج ابو حنيفه به اين آيه بر آنكه شخصى كه سوگند خورده باشد كه فواكه نخورد اگر خرما و انار تناول كند حانث نميشود بجهة آنكه آنها محض تفكه نيستند باطلست زيرا كه عرفا اطلاق اسم فواكه بر آنها ميكنند و احكام شرع متفرع بر اسمااند و زجاج از يونس نحوى كه از قدماى نحويين است نقل كرده كه النخل و الرمان من افضل الفواكه و بعد از آن گفته كه افضل بودن اينها از فاكهه بجهة فضل آنها است و در خبر است كه درختان بهشت از اصل شاخ تا بسر شاخ اثمار منضوده باشند يعنى ميوه ها بر آن چسبيده باشد و هر يك از اين ميوه ها مثل سبويى باشد و هر كه آن را بچيند فى الحال در موضع آن ديگرى پديد آيد و خوشهاى انگورش دوازده گز باشد ابو سعيد خدرى از رسول ( ص ) روايت كرده كه آن حضرت فرمود كه چون شب معراج مرا به آسمان بردند درختهاى انار را ديدم هر انارى چون شتر مقتب و مرغانى چون شتران بختى كنيزى را ديدم از او پرسيدم كه تو از آن كيستى گفت از زيد حارثه وى را به آن بشارت دادم و در بهشت چيزها ديدم كه هيچ چشمى آن را نديده و هيچ گوشى نشنيده و در خواطر هيچ بشرى نگذشته * ( فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما ) * پس بكدام از نعمتهاى پروردگار خود كه چنين ميوه ها ببندگان كرامت ميفرمايد * ( تُكَذِّبانِ ) * تكذيب مينمائيد * ( فِيهِنَّ ) * در اينچهار بهشت * ( خَيْراتٌ ) * زنانى باشند كه فاضلات